Değerli ziyaretçiler, Dortmevsimtente ekibi bu yazısında “Kültürün Türkçesi nedir” konusunu tüm yönleriyle aktarıyor.
Kültürün Türkçesi Nedir? Bir Kelimenin Peşinde İzmir Sokaklarında Küçük Bir Keşif
Bazı kelimeler vardır, anlamını bildiğimizi sanırız ama biri çıkıp “Peki bunun Türkçesi ne?” diye sorunca bir anda beynimizin içinde küçük bir toplantı başlar. Herkes konuşur, kimse karar veremez. İşte “kültür” kelimesi de tam olarak böyle bir kelime. Günlük hayatta o kadar sık kullanıyoruz ki bazen üzerine düşünmeyi unutuyoruz.
“Bu insanın kültürü çok yüksek.”
“Bizim kültürümüzde böyle şeyler yok.”
“İzmir’in kültürü bambaşka.”
Bu cümleleri hepimiz duyuyoruz. Hatta bazen kahvede, otobüste, aile sohbetinde, arkadaş grubunda “kültür” kelimesini öyle rahat kullanıyoruz ki sanki cebimizde anahtar gibi taşıyoruz. Ama iş “Kültürün Türkçesi nedir?” sorusuna gelince işler biraz karışıyor.
Ben İzmir’de yaşayan 25 yaşında biri olarak bu kelimeyi çok fazla duyuyorum. Bir yandan arkadaş ortamında sürekli espri yapan, her şeye bir yorum bulan biriyim. Diğer yandan gece yatağa girince “Acaba bugün söylediğim o şaka biraz fazla mı kaçtı?” diye kendi kendine toplantı yapan bir tarafım var. Yani dışarıda kahkaha makinesi, içeride ise gereğinden fazla düşünen bir insanım.
Kısacası benim kafanın içinde bazen Alsancak trafiği gibi yoğunluk oluyor.
Kültür Kelimesi Nereden Geliyor?
“Kültür” kelimesi aslında Türkçeye sonradan geçmiş kelimelerden biri. Kökenine baktığımızda Latince “cultura” kelimesinden geldiğini görüyoruz. Bu kelime başlangıçta toprağı işlemek, yetiştirmek anlamlarında kullanılıyordu.
Yani aslında kültür kelimesinin hikâyesi biraz bahçıvanlıkla başlıyor.
Düşününce çok güzel bir bağlantı var. Nasıl ki bir bahçıvan toprağı işler, ona emek verir ve zamanla güzel bir bahçe oluşturursa insanlar da bilgiyle, deneyimle, geleneklerle ve yaşam biçimleriyle kendi kültürlerini oluşturuyor.
Ben bunu ilk düşündüğümde biraz şaşırmıştım.
“Yani yıllardır kültür diyormuşuz ama kelimenin kökeni resmen bahçe işleriymiş.”
Arkadaşıma söyledim.
“Abi sen de her şeyi garip yerlere bağlıyorsun.”
Haklı olabilir. Bazen bir kelimenin geçmişini araştırırken kendimi dedektif gibi hissediyorum. Sadece fark şu: Dedektifler suçlu arıyor, ben kelimenin ailesini bulmaya çalışıyorum.
Kültürün Türkçesi Nedir? Tam Karşılığı Var mı?
Gelelim asıl soruya: Kültürün Türkçesi nedir?
Bu sorunun tek kelimelik kesin bir cevabı yoktur. Çünkü “kültür” çok geniş bir anlam taşır. Türkçede bu kelimeyi karşılamak için “ekin”, “hars” ve “uygarlık” gibi kelimeler önerilmiştir.
Ancak günlük kullanımda “kültür” kelimesinin yerini tam anlamıyla dolduran tek bir kelime bulmak oldukça zordur.
Çünkü kültür sadece kitap okumak ya da eğitimli olmak değildir.
Bir annenin yaptığı geleneksel yemek de kültürdür.
Bir mahallenin yıllardır devam eden bayramlaşma alışkanlığı da kültürdür.
İzmir’de akşamüstü sahilde çay içip gün batımını izlemek de kültürdür.
Hatta bizim arkadaş grubunda her buluşmada aynı kişinin “Ben bugün erken kaçacağım” deyip üç saat daha oturması bile artık küçük çaplı bir kültür haline geldi.
Bazı alışkanlıklar fark etmeden hayatımızın parçası oluyor.
“Ekin” Kelimesi Kültürün Yerini Tutabilir mi?
Türkçede kültür yerine kullanılan kelimelerden biri “ekin”dir. Eski Türkçede ekmek, yetiştirmek anlamlarıyla bağlantılı olan bu kelime aslında güzel bir anlam taşır.
Çünkü kültür gerçekten de insanın zihnine, hayatına ve toplumuna ektiği şeylerin toplamıdır.
Ama açık konuşmak gerekirse, günlük hayatta bir arkadaşınıza:
“Senin ekinin gerçekten çok genişmiş.”
dediğinizde büyük ihtimalle size birkaç saniye boş boş bakacaktır.
Belki de “Ne ekiyorum ben?” diye düşünecektir.
Bu yüzden bazı kelimeler anlam olarak yakın olsa da kullanım açısından hayatımıza tam oturmayabilir.
Dil biraz da alışkanlık meselesidir.
İzmir’de Kültür Denince Aklıma Gelenler
İzmir’de yaşayınca kültür kelimesi biraz daha farklı hissettiriyor insana.
Çünkü bu şehirde kültür sadece müzelerde, kitaplarda ya da tarihi yapılarda duran bir şey değil. Sokakta yaşayan bir şey.
Kordon’da yürüyen insanlar…
Küçük bir kahvehanede yapılan uzun sohbetler…
Pazar yerinde herkesin birbirine “abla”, “teyze” diye hitap etmesi…
Mahallede yıllardır aynı fırından ekmek almak…
Bunların hepsi kültürün parçaları.
Bir gün arkadaşlarla otururken konu buraya geldi.
Arkadaşım:
“Bence kültür sadece sanat ve tarih.”
dedi.
Ben de hemen atladım:
“O zaman bizim mahallede her sabah aynı amcanın balkondan herkese günaydın demesi ne oluyor?”
Güldük.
Ama sonra düşündüm. Gerçekten de o küçük alışkanlıklar bir toplumun karakterini oluşturuyor.
Bazen kültür dediğimiz şey büyük salonlarda değil, apartman girişlerinde saklanıyor.
Kültürlü Olmak Ne Demektir?
Toplumda bazen “kültürlü insan” denince akla çok okuyan, çok gezen, birçok konuda bilgili kişiler gelir.
Bu doğru olabilir ama eksik kalır.
Çünkü kültür sadece bilgi biriktirmek değildir.
Karşındaki insanı dinlemek…
Farklı düşüncelere saygı göstermek…
Kendi geçmişini bilmek…
Başka insanların yaşam biçimlerini anlamaya çalışmak…
Bunlar da kültürün önemli parçalarıdır.
Bazen çok kitap okuyan ama insanlarla iletişim kuramayan kişiler görebiliriz. Bazen de eğitim hayatı sınırlı olduğu halde hayat tecrübesiyle inanılmaz şeyler öğreten insanlarla karşılaşabiliriz.
Mesela benim mahallede bir amca vardı. Üniversite okumamıştı ama dünya hakkında öyle yorumlar yapardı ki insan “Bu adamın internet bağlantısı beyninin içinde mi?” diye düşünürdü.
Kültür Kelimesi Hayatımızda Neden Bu Kadar Önemli?
Çünkü kültür aslında kim olduğumuzun hikâyesidir.
Bir insanın konuşma biçiminde, yemek alışkanlıklarında, değerlerinde, hatta yaptığı küçük şakalarda bile kültür vardır.
Arkadaş grubumuzdaki bazı espriler başka bir grupta hiç anlaşılmaz. Çünkü o esprilerin arkasında ortak yaşanmışlık vardır.
Bu da küçük bir kültür oluşturur.
Mesela bizim arkadaş grubunda biri sürekli geç kalır.
Her buluşmada:
“5 dakikaya oradayım.”
der.
Ama hepimiz biliriz ki o 5 dakika başka bir zaman diliminde yaşanıyor.
Artık onun geç kalması bile grubun kültürünün bir parçası oldu.
Kültürün Türkçesi Nedir Sorusu Aslında Bize Ne Anlatıyor?
Bazen bir kelimenin karşılığını ararken aslında kendi hayatımıza bakıyoruz.
“Kültürün Türkçesi nedir?” diye sorunca sadece sözlükte bir cevap aramıyoruz. Kendimize de şu soruyu soruyoruz:
“Benim hayatımda kültür ne ifade ediyor?”
Belki ailemizden öğrendiğimiz bir tarif…
Belki çocukken oynadığımız oyunlar…
Belki yaşadığımız şehrin bize kattıkları…
Belki de arkadaşlarla yıllardır değişmeyen alışkanlıklarımız…
Bütün bunlar kültürün bir parçası.
Sonuç: Kültür Bir Kelimeden Çok Daha Fazlası
Kültürün Türkçesi nedir sorusuna “ekin” ya da “hars” gibi cevaplar verilebilir. Ancak kültür, tek bir kelimeye sığmayacak kadar geniş bir kavramdır.
Çünkü kültür insanın geçmişten aldığı, bugün yaşadığı ve geleceğe taşıdığı bütün değerlerin toplamıdır.
Bazen bir şarkıda, bazen bir yemekte, bazen eski bir fotoğrafta, bazen de mahalledeki bir selamlaşmada karşımıza çıkar.
Belki de kültürü anlatmanın en güzel yolu şudur:
Kültür, insanların birlikte yaşarken farkında olmadan oluşturduğu büyük bir hikâyedir.
Ve hepimiz, kendi küçük hikâyemizle bu büyük hikâyenin bir parçasıyız.
Bu yazımızda “Kültürün Türkçesi nedir” konusunu tüm detaylarıyla ele aldık. Dortmevsimtente sayfamızı takip etmeye devam edin!