Doğruluk Durumu Ne Demek?
Her şeyin veriye dayandığı, her adımın bir ölçümü olduğu bu dünyada, bir şeyi doğru ya da yanlış olarak etiketlemek, biraz daha karmaşık hale geliyor. Özellikle ekonomi gibi alanlarda, verinin her zaman olduğu gibi net olmayabileceğini kabul etmek gerekiyor. Bu yazıda, “doğruluk durumu” kavramına derinlemesine bakarken, biraz da kendi hayatımdan ve gözlemlerimden örnekler vereceğim. Çünkü bazen hayat, rakamlar kadar basit değildir.
Doğruluk Durumu ve Ekonomi: Bütünsel Bir Bakış
Ankara’da üniversiteyi ekonomi bölümünde okurken, her şeyin rakamlar, yüzde artışlar, pazar payları ve borçlar etrafında döndüğünü düşünüyordum. Veriler her zaman doğru, değişmez bir gerçekti. Ancak iş hayatına adım attıktan sonra fark ettim ki, gerçekte verilerin doğruluk durumu, çok daha esnek ve karmaşık bir olguydu.
Herkes, özellikle ekonomik veriler söz konusu olduğunda, sadece “doğru” olmasını ister. Ancak bir veriyi doğru ya da yanlış olarak değerlendirebilmek için o verinin hangi koşullar altında toplandığını, hangi kaynaklardan alındığını ve hangi varsayımlara dayanarak sunulduğunu bilmek gerekir. Bir örnekle açıklayayım:
Bir şirketin satışlarıyla ilgili yayımlanan verileri ele alalım. Veriler doğru olabilir, ancak doğruluk durumu düşük olabilir. Çünkü şirket, satışlarını önceden tahmin etti ve müşteri alışkanlıklarındaki değişimleri göz ardı etti. Bu, sonuçta doğru bir sayı, fakat her koşulda doğru olmayan bir veridir. “Doğruluk durumu” burada, verinin ne kadar güvenilir olduğunu ve onu yorumlarken ne kadar dikkatli olmamız gerektiğini gösteriyor.
Doğruluk Durumu: Verinin Hikâyesi
Bir gün, işyerimdeki bir arkadaşım, ülkenin büyüme oranının %5 olduğunu söylemişti. “Harika, ekonomimiz uçuyor!” demişti. Ben de hemen, “Bu veriyi nereden aldın?” diye sordum. İşte o an, verilerin hikâyesinin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha fark ettim. Arkadaşım, verinin aslında önceki yıllara göre yapılan tahminlere dayandığını ve ekonomik krizin etkilerinin henüz hesaba katılmadığını fark etmemişti.
Veri doğru olabilir, fakat bu tür veriler genellikle bir bağlama ihtiyaç duyar. Yani, verinin doğruluğunu test etmek için “doğruluk durumu”nu anlamamız gerekiyor. Hangi zaman diliminde toplanmış? Hangi bölgede, hangi koşullarda? Buradaki “doğruluk durumu”, verinin bağlamını ve veri toplama sürecini doğru şekilde anlayıp anlamadığımızı ölçer.
Kendi Deneyimimle Bir Örnek
Geçtiğimiz yıl bir ekonomik araştırma yapmak üzere bir start-up ile çalışmıştım. Onlara, ürünlerinin potansiyel pazarını belirlemeleri için birkaç veri sağladım. Fakat aldıkları sonuçlar, bir yerlerde eksik bilgi olduğu hissini uyandırdı. Pazarın %10’unu hedefleyen tahminleri bana garip gelmişti. Araştırmayı yeniden inceledik. Meğerse, verileri alırken bazı önemli demografik faktörler gözden kaçmış. Yani, ilk bakışta doğru olan veriler, derinlemesine inince doğruluk durumunun düşük olduğunu gösterdi.
Verilerin Doğruluk Durumu: Ekonomi ve Hayat
Hayatta da durum böyle değil mi? Bazen doğru bildiğimiz şeylerin bir arka planı, gözden kaçan önemli detayları olur. Ekonomik raporları okurken, sadece sayılara bakmak yetmez. Yine, insanların hayatlarını doğrudan etkileyen kararlar alınırken de durum aynıdır. Başka bir deyişle, hayatın doğruluk durumu, bazen gösterdiğinden çok daha karmaşık olabilir.
Mesela, devletin açıkladığı işsizlik oranı ne kadar doğru? Bunu söylediğinizde hemen “Evet, ama resmi istatistikler” diye karşılık alırsınız. Ancak, ülkenin farklı bölgelerinde insanlar, farklı mevsimlerde, işsizlik oranını farklı şekillerde deneyimler. Bazı yerlerde insanlar, sadece iş arama sürecinde değil, geçici işler ya da kayıtsız işler gibi unsurlarla da mücadele eder. Sonuç olarak, resmi oranlar doğru olabilir, ancak bunun doğruluk durumu, resmi verinin ötesinde olan bu unsurları dikkate almaz.
Verilerin Doğruluk Durumu: Herkes İçin Aynı Olmaz
İstatistiklerin doğruluk durumu, genellikle o veriyi nasıl kullandığımıza ve ne kadar güvenebileceğimize bağlıdır. Örneğin, bir şirket için açıklanan kar marjı yüksekse, dışarıdan bakıldığında oldukça başarılı bir iş yapıyormuş gibi gözükür. Ancak, bir şirketin içinden bakınca, vergi indirimleri veya manipülatif muhasebe teknikleri ile bu kar marjı şişirilmiş olabilir. Yani, verinin doğruluğu her zaman sorgulanabilir.
Bir başka örnek, günümüz sosyal medya çağında popüler olan “gösteriş” kültürüdür. İnsanlar paylaşımlarında ne kadar “mükemmel” görünüyorlarsa, doğruluk durumu da o kadar düşer. Gerçek yaşamın yanıltıcı olabileceği gibi, veriler de bazen yalnızca “güzel görünmek için” düzenlenebilir.
Sonuç Olarak…
Veri doğru olabilir, ama her zaman doğruluğun durumu biraz daha karmaşıktır. Ekonomide olduğu gibi, günlük yaşamda da verileri doğru bir şekilde değerlendirmek için bağlamı, koşulları ve çevresel faktörleri göz önünde bulundurmak gerekir. Bu nedenle, verilerle çalışırken, sadece sayılara değil, o sayıları hangi şartlarla elde ettiğimize, ne kadar güvenebileceğimize de dikkat etmeliyiz.
Bir toplumda ya da iş dünyasında, bazen doğru gibi görünen ama “doğruluk durumu” düşük olan verilere dayanarak kararlar alınabilir. Ve bu, yaşamın her alanında karşımıza çıkan karmaşık bir sorudur. Herkesin paylaştığı veriler doğru olabilir, ama doğru olsalar da her zaman durum, düşündüğümüz kadar net değildir.