“İHH İnsani Yardım Vakfı” Kimler Tarafından Kurulmuştur? Tarihsel Arka Plan ve Akademik Tartışmalar
Gönüllülük ve sivil toplum çerçevesinde kurulan her yapı, yalnızca yardımlaşma amacı güden bir organizasyon değil; aynı zamanda tarihsel bağlamı, toplumsal ihtiyaçları ve ideolojik kodları içinde taşıyan bir kurumdur. Bu doğrultuda İHH’nin kuruluşu, dönemin Türkiye’sindeki sosyal ve uluslararası konjonktürü anlamadan tam olarak kavranamaz. Bu yazıda, İHH’nin kimler tarafından kurulduğu sorusunu tarihsel arka planı ve günümüzdeki akademik tartışmaları eşliğinde ele alacağız.
Tarihsel Arka Plan: Bosna’dan İstanbul’a Gönüllü Bir Refleks
İHH’nin kökenleri, 1990’ların başında Bosna‐Hersek’te yaşanan trajedilere, Türkiye’de ve uluslararası alanda gönüllü yardım hareketleriyle tepki veren bir zemin üzerine oturmaktadır. [1] 1992 yılı civarında İstanbul’da bir grup genç gönüllü, “insani yardım” eksenli faaliyetlerle Bosna’da acil ihtiyaçlara müdahale etmeye başladı. [2] 1995 yılında ise bu hareket daha kurumsallaşmış bir yapı olarak resmî vakıf statüsüne kavuştu. [3]
Bu tarihsel süreç içerisinde, ideallerle donanmış bir gençlik hareketi, yardımın ötesinde “mazlumla dayanışma” etiketiyle bir kurum inşa etme isteğini taşıdı. Türkiye’de sivil toplum alanının 1990‑lar sonrası hız kazandığı bu ortamda, İHH gibi bir vakfın doğması, yalnızca uluslararası krizlere müdahale ihtiyacından değil; aynı zamanda içerde toplumsal duyarlılığı örgütleme arzusundan da beslenmişti.
Kurucular ve Oluşum Süreci
İHH’nin kuruluşuyla ilgili kaynaklar, net bir “tek kurucu”dan ziyade bir çevre/ekip yaklaşımını işaret ediyor. Kuruluş bildirisinde “1992 yılından bu yana gönüllü faaliyetlerle başlayan” ifadesine yer veriliyor. [4] Bunların içinde özellikle öne çıkan isimlerden biri Fehmi Bülent Yıldırım’dır. Bazı kaynaklar Yıldırım’ı kurucular arasında belirtmekte ve vakfın ilk dönem faaliyetlerinde aktif rol üstlendiğini kaydetmektedir. [2] Ancak aynı zamanda, mahiyet olarak “bir grup genç gönüllü” şeklinde tanımlanan daha geniş bir dinamik, İHH’nin formasyonunda belirleyici olmuştur.
Kuruluş aşamasında dikkat çekici bir husus da, vakfın “din, dil, ırk ayrımı yapmaksızın muhtaç durumdaki tüm insanlara yardım” amacıyla yola çıkmasıdır. [4] Bu ifade, hem uluslararası yardım söylemi açısından hem de kurumun ideolojik duruşu açısından önemli bir işaret taşır.
Akademik Tartışmalar: Kuruluşun Kurumsal ve İdeolojik Boyutları
Akademik literatürde İHH’nin kuruluşu ve gelişimiyle ilgili birkaç kritik tartışma mevcuttur:
– Kurumsallaşma eğilimi: Yardımlaşma faaliyetlerinden vakıf düzeyine geçiş, gönüllü yapıların nasıl kurumsal örgütlere dönüştüğünü gösteren bir örnek teşkil eder. Bu açıdan, İHH’nin 1990’lar‐2000’ler dönemindeki dönüşümü sivil toplum çalışmalarında analiz edilen bir vaka haline gelmiştir.
– Uluslararası yardım alanında ideoloji: İHH’nin yardım faaliyeti kadar, bu faaliyetleri hangi ideolojik çerçeveyle sürdürdüğü sorusu da akademik ilgiyi çekmektedir. Bazı çalışmalar, kurumun İslami yardım geleneğine referans veren bir kimlik taşıdığını, ancak resmi söylemde “etnisite, mezhep ayrımı gözetmeme” vurgusu ile hareket ettiğini işaret etmektedir. [3]
– Kaynak bağlantıları ve denetim: İHH’nin faaliyet alanlarının genişliği, uluslararası ilişkilerde yardım kuruluşlarının devlet dışı aktörler olarak oynadığı rol bakımından da incelenmektedir. Bazı kaynaklar, kuruluşun finansman, işbirliği ve faaliyet coğrafyası açısından bazı soruları gündeme getirmiştir. [1]
– Türkiye içindeki sivil toplum dinamiği: İHH’nin kuruluşu, Türkiye’de 1990’lı yıllardan itibaren yükselen “yardım‐odaklı” sivil toplum kuruluşları (STK) dalgasının bir parçası olarak görülmektedir. Bu bağlamda kurumun kuruluş ortamı, toplumsal duyarlılığın örgütlenmesi ve uluslararası yardım alanına açılma eğilimiyle bağlantılıdır.
Sonuç – Kuruluşun Ötesinde Sorgulama Perspektifi
İHH’nin “kimler tarafından kurulduğu” sorusu, yalnızca bir tarihî bilgiye işaret etmiyor; aynı zamanda Türkiye’de sivil toplumun evrimi, yardım kurumlarının ideolojik ve kurumsal biçimlenmesi ve uluslararası yardım alanındaki aktörlerin dinamikleri açısından da önemli bir kapı aralıyor. Gönüllülerle başlayan bu yapı, kurumsallaştıktan sonra geniş bir coğrafyada faaliyet göstermeye başladı ve tartışmalı yönleriyle de akademik ve toplumsal alanda karşılık buldu.
Okuyucuya provokatif bir soru: Kuruluştaki gönüllülük ruhu ile bugün ulaşılan ölçek arasındaki fark, bir yardım vakfının asli amacını güçlendirir mi yoksa kurumsallaşmanın kaçınılmaz etkileriyle idealinden sapmasını mı beraberinde getirir? Bu tür bir kurumun kurucularının kim olduğu kadar, kuruluş sürecindeki değerlerini ve günümüzde bu değerleri ne ölçüde koruduğu da sorgulanmalıdır.
Etiketler: #İHH #vakıfkuruluşu #siviltoplumsalhareket
—
Sources:
[1]: https://en.wikipedia.org/wiki/IHH%28TurkishNGO%29?utm_source=chatgpt.com “IHH (Turkish NGO) – Wikipedia”
[2]: https://www.udybelgesi.pro/ihh-nedir-ne-yapar-ne-zaman-kuruldu.html?utm_source=chatgpt.com “İHH Nedir, Ne Yapar, Ne Zaman Kuruldu? – Üdy Belgesi”
[3]: https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0HH%C4%B0nsaniYard%C4%B1mVakf%C4%B1?utmsource=chatgpt.com “İHH İnsani Yardım Vakfı – Vikipedi”
[4]: https://ihh.org.tr/sss/ihh-hakkinda-sorular?utm_source=chatgpt.com “İHH Hakkında hakkında sorulan sorular – İHH İnsani Yardım Vakfı”